يکشنبه ۲۸ آبان ۱۳۹۶
r_tele
l_tele
کد خبر: ۴۸
تاریخ انتشار: ۱۱ آذر ۱۳۹۴ - ۱۴:۵۰
آیت الله مدرس چهره ای فقیه و عالم خود ساخته ای که نماد ایثار، مجاهدت و شهادت است/حجت الاسلام علی عسکری

دهم آذر به یاد مرحوم شهید مدرس روز مجلس نامگذاری شده است. چهره ای فقیه و عالم خود ساخته ای که نماد ایثار، مجاهدت و شهادت است. چراغ فروزان عشق به خدا و خادم ملت در سنگر مجلس. کسی که سهم بزرگی از مجاهدت و ستیز بر علیه استبداد داخلی و استعمار خارجی بر دوش کشید و عاقبت در مسیر حرکت مبارزاتی، جان خود را تقدیم خدا کرد.

شهید خوشنام و بزرگی که بر تارک تاریخ درخشید و عظمت و رادمردی را به نام خود ثبت کرد. او از مصادیق عینی کلام ، رسول خدا(ص) در تفسیر آیه:یجاهدون فی سبیل الله و لا یخافون لومه لائم است.فقیه فقیدی که در راه خدا جهاد کرد و از ملامت هیچ ملامت گری هم ذره ای ترس به دلش راه نداد. چهره ای که فوق العاده سخت کوش، قانع و با اعتماد به نفس عالی بود و با دست خالی از راه ایمان، عقلانیت و عشق به خدا از فرصت ها بهره جست و تلاش کرد زنجیر اسارت و بردگی را از دست و پای ملت ایران بزداید.

سرمشق عالمان دین و سیاست محسوب می گشت و بدین جهت نزد امام خمینی(ره) جایگاه و منزلتی والا داشت. ساده زیستی، شجاعت، حریت و آزادگی، آگاهی، اجتهاد و زمان شناسی او زبان زد خاص و عام بود. عالمی که شاخص و تراز اول فقیهان و نماینده واقعی مراجع عظام تقلید در مجلس شناخته می شد و در کسوت نمایندگی ملت ویژگیهای مخصوص به خودش را دارا بود. بعضی از معیارهای بدست آمده از کارکردهای او در مجلس که بسیار درس آموز است عبارتند از:

1.شرافت و بزرگی: مدرس بنا به عقلانیت و خودساختگی دینی که داشت به عنوان یک فقیه عامل، اسوه شرافت و بزرگی محسوب می شد. این را همگان در موردش بازگو می کردند بسیاری از افراد نخبه بویژه انسانهای آزاده همچون امام راحل(ره) افتخار می کردند به اینکه مدرس نماینده آنان در مجلس باشد. زیرا که او نماد شرافت و بزرگی ملت در مجلس بود.

در این رابطه امام(ره) می گوید: مدرس یک ملای دیندار بود. چندین دوره زمامداری مجلس را داشت و از هرکس برای او استفاده مهیاتر بود، بعد از مردن چه چیزی گذاشت، جز شرافت و بزرگی؟ ما می گوییم مدرس ها باید بر رأس هیئت تقنینیه و قوای مجریه و قضایی واقع شود تا کشور از این حالت فلاکت بیرون بیاید.

2.نترسی و شجاعت: به جهت توکل فوق العاده به خدا و درس آموزی که از مکتب عاشورا و امام حسین (ع) داشت نترس و شجاع بود. از مرگ ابائی نداشت. نه تنها ذره ای تن به عافیت گرایی نمی داد بلکه از جانش در مقابله با قدرتها و رضاخان دریغ نمی کرد.

امام خمینی(ره) به مناسبت حکمی که برای بازسازی آرامگاهش در شهریور 1363 خطالب به تولیت آستان قدس رضوی صادر کرد فرمود: در زمانی که قلمها شکسته و زبانها بسته و گلوها فشرده بود، او از اظهار حق و ابطال باطل دریغ نمی کرد. در آن روزگار که در حقیقت حق حیات از ملت مظلوم ایران سلب شده بود و میدان تاخت و تاز قلدری هتاک در سطح کشور باز، و دست مزدوران پلیدش در سراسر ایران تا مرفق به خون عزیزان آزاده وطن و علماء و طبقات مختلف آغشته بود.

این عالم ضعیف الجثه با جسمی نحیف و روحی بزرگ و شاداب از ایمان و صفا و حقیقت و زبانی چون شمشیر حیدر کرار، رویا رویشان ایستاد و فریاد کشید و حق را گفت و جنایت را آشکار کرد و مجال را بر رضاخان کذایی تنگ و روزگارش را سیاه کرد و عاقبت جان طاهر خود را در راه اسلام عزیز و ملت شریف نثار کرد.

آن یار سفر کرده و شیفته شخصیت مدرس در دوران جوانی ، در سخن دیگری فرمود: رضا شاه از مرحوم مدرس می ترسید، آنقدری که از مدرس می ترسید از دزدهای سرگردنه نمی ترسید، از تفنگدارها نمی ترسید، از مدرس می ترسید، مدرس مانع بود از اینکه یک کارهای زشتی را انجام بدهد و آخر کار هم مدرس را گرفت و کشت.

3.سیاستگذاری بر مبنای نفی طاغوت: نظر به شرافت فکری و شجاعتی که داشت در نقش یک مصلح دینی تلاش کرد هم به عنوان مجتهد تراز اول و هم به عنوان نماینده و وکیل مردم تهران، ابعاد حکومت و جریان سیاسی و اجتماعی دین را بر مبنای الگوی ملت اسلامی در افکار عمومی بویژه عالمان و نخبگان نهادینه نماید.

ریشه های مقدماتی تفکر و اندیشه امام (ره) و پی ریزی حکومت بر مبنای جمهوری اسلامی توسط ایشان به افکار شهید مدرس بازگشت پیدا می کند بطوری که امام(ره) مدرس را به عنوان یک سلف راستین می ستاید. او را الگوی تمام عیار معرفی کرده و تلاش می کند اهداف کلی و سیاست های مورد نظر او را عملی سازد. دوران فکری و فعالیتهای پارلمانی مدرس(ره) الهام بخش و زمینه ساز درخشش مکتب فکری امام(ره) در نفی سلطه طاغوت و تأسیس حکومت بر مبنای مردم سالاری دینی بود. پررنگ شدن جایگاه ملت در طرح فکر شهید مدرس و نوگرایی مثال زدگی ایشان قدم اول کاری او بود. مدرس(ره) در پاسخ به یک استعلام سیاسی نوشت: اهالی ایران مسلمان، و مملکت، مملکت مشروطه است.

من هم خادم مسلمانان و هم دولت مشروطه می باشم.او در ادامه با شکستن شوکت شاهانه پادشاهان و با ارج نهادن به حقوق اساسی ملت در نطقهای پی در پی می گفت: «پادشاه هم مثل سایر اشخاص می ماند. تمام این مقامات که از سلسله های مختلف هستند، شاه، رئیس الوزراء، پارلمان، حجت الاسلام تمام اینها نوکر خلقند چرا که در حقیقت مملکت اصل مبنایش ملت است»
این همان چیزی است که بعدها امام(ره) فرمود: میزان رأی ملت است و رهبری فرمود رأی مردم حق الناس است.

4.درس آموزی از تاریخ: شاخص و ویژگی دیگری که مرحوم مدرس داشت، استفاده از تاریخ و نگاه به گذشته برای درس آموزی از آن است . چیزی که قران، ما مسلمانان را بدان سفارش کرده ولی ماها و حتی بسیاری از بزرگان دینی و عالمان مسلمان به آن کمتر می پردازیم. اثری که از ایشان در این رابطه بیادگار مانده و بسیار قابل استفاده است« کتاب زرد است». در این کتاب از قرآن و نهج البلاغه الهام گرفته و گفتنی ها را گفته است. در یک فراز از سخنش به سه مقوله درک، حفظ و به کارگیری تاریخ ارج نهاده و با اظهار تأسف می گوید: ملل اسلامی تاریخ ندارد.

تاریخ را هم مانند فلسفه و عرفان که اصل اسلام است، کنار زده اند. و با تاکید به چنین غفلتی به فلسفه تاریخ و چرائی های آن پرداخته و از این منظر وارد اصلاحگری اجتماعی شده و می گوید: خواندن و شنیدن تاریخ برایم این مطلب را روشن کرد که باید به علم سیاست بیشتر فکر کنم و در این میان چراغ هدایت او نهج البلاغه امیرالمومنین (ع) است که قرنها در دست مسلمانان و حتی در حوزه های علمیه شیعه مهجور مانده است به نظر او استنباط حرکت تاریخ از متن نهج البلاغه، تاریخ را از مسیر تباهی و ویرانگری جدا و به راه ساختن و پرداختن می کشاند.

وی با کمال شجاعت، تکلیف مدارانه در مورد ضرورت توجه حوزه به نهج البلاغه گفته است: تدریس نهج البلاغه و تاریخ را در حوزه درس خود گنجانیدم و حتی اینجا هم برای خود معاند و مخالف درست کردم. آنان می گفتند این کار بدعت است ولی من معتقد بودم اگر هم این کار بدعت باشد، جهتی است به سوی تکامل اجتماعی. در اثربخشی این اقدام شایان توجه مرحوم مدرس همین بس که مرحوم میرزا علی آقا شیرازی یکی از اساتید بزرگ حوزه، بعدها اعلام کرد: من از طریق مدرس(ره) بود که با اقیانوس نهج البلاغه آشنا شدم.

5.مقابله با جدایی دین از سیاست: مدرس سیاستمداری بود که بر مبنای دین و مبانی اسلامی غرب و انگلیس را منکوب، سلطه شوروی و شرق را منتفی ساخت و به سیاست نه شرقی و نه غربی پایبند بود توطئه های غرب و شرق را در دم خنثی می کرد و تعریف درستی از سیاست داشت.

او ریشه حرکت شیطانی ، جدایی دین از سیاست را، تاریخی و در فرهنگ استکبار و عوامل آن می دانست و با آن در فکر و عمل مقابله می کرد و بر این باور بود که مسیحیت این آئین آسمانی و ضد ظلم حضرت عیسی با ترفند جدایی دین از سیاست تحریف شده است و نباید گذاشت مفهوم اسلامی سیاست به آن سرنوشت دچار شود. از نظر او ملاک صحیح و درست سیاست اسلامی در عدل و دادگستری است و دستور اسلام این است که ستم کشیده باید حق خودش را از ظالم و قدرتمند بازستاند.

انگیزه ها، مسیر و اهداف او، رنگ و صبغه دینی داشت و در برنامه های سیاسی و اجتماعی وی شریعت اسلام همانند یک روح در پیکر محسوب می شد و در این رابطه می گفت: دیانت ما عین سیاست ما و سیاست ما عین دیانت ماست. این مطلب را به بهترین نوع ممکن بر کرسی نشاند و خود الگوی اجرای آن بود و در این رابطه تلاش وی در اسلامگرا کردن هرچه بیشتر ساختار حاکمیت در نهاد قانونگذاری بر کسی پوشیده نیست.

6.قانونگرایی: با کمترین دقت در مبانی اسلام این نتیجه به دست می آید که در شریعت مقدس اسلام اساس بر قانونگرایی است. و اصولی ترین اصل در مکتب سیاسی اسلام این است که هیچ چیزی قائم به شخص نیست و براساس «ما یَنْطِقُ عَنِ الْهَوی اِنْ هُوَ اِلّا وَ حْیٌ یُوْحی» حتی پیامبر اعظم(ص) باید مصدر وحی و آیات قرآن را نصب العین خود قرار بدهد.

مرحوم مدرس به عنوان یک اصولگرای واقعی که راه درست را در اصولگرایی با نگاه اصلاحی می دید، اعلام می کند: در نظام سیاسی اسلام حتی پیامبر(ص) و جانشینان او تنها مجریان احکام الهی هستند و تلاش می کردند مردم فرامین خدا را با نیکوترین وجه بشناسند و در عمل به آن پایبند باشند.

سخن پر نغز او در یکی از نطق های مجلس این است: هرجایی که قانون اسلام است، باید دقت کرد سر مویی بر خلاف آن نشود.... امروز قانون سی کرور از اهل اسلام که به تصویب مجلس مقدس رسیده، قانون اسلام است و اشکال ندارد قانونی که در مملکت ما وضع می شود، هرجا لفظ قانون می گوییم، یعنی قانون اسلام، اعم از اینکه به عناوین اولیه یا به عناوین ثانویه باشد.

7.تاکید به جایگاه مجلس به عنوان مظهر اراده ملت: مرحوم مدرس خود نماد اراده ملت بود. او در مقطعی که به عنوان مجتهد تراز اول در مجلس حضور داشت و یا به عنوان وکیل مردم تهران در خانه ملت استقرار پیدا کرده تمام همت خودش را به توسعه و تحکیم نهاد قانون گذاری و اشاعه حقوق اساسی ملت صرف می کرد و مجلس را از آن جهت که مظهر اراده ملت است می ستود به عنوان نمونه گفته است: عظمت امت، همان عظمت مجلس شورای اسلامی است. بزرگواری و عظمتش به عظمت و فلاحت مجلس شورای ملی او است.

پس هر کسی ملتی را بزرگ و با عظمت بخواهد، باید مجلس شورای ملی او را هم بزرگ و با عظمت بخواهد. و در جای دیگری خطاب به نمایندگان می گوید: قدرتی که مجلس دارد هیچ چیز نمی تواند مقابلش بایستد شما تعیین صلاح بکنید، مجلس بر هر چیزی قدرت دارد.

8.توجه به سازگاری سنت با مدرنیسم: از نظر او نظام حکومت باید تضمین کننده حقوق عمومی و آزادیهای اساسی و مشروع افراد جامعه باشد. این مطلب باید شاه بیت نهاد قضائی محسوب گردد. روی همین جهت بود که مرحوم مدرس در قالب اصل تفکیک قوا سعی کرد تشکیلات عدلیه مستقل از قوه مجریه به وظیفه مندی خطیر خود عامل و پای بند گردد.

او در مورد عدلیه می گوید: اینجا که وزارت داخلی نیست که فلان کس را از پشت کوه بیاورند و والی فلان شهر کنند. عدلیه مایه و حقیقتش علم است باید قاضی احکام شرعی و حقوقی را بداند تا در عدلیه بنشیند. اصالتهای دینی و ملی سیستم قضایی را مورد توجه قرار داده و سعی می کند استقلال و اکمال یک نظام کارکردگرای سیاسی در عدلیه منظور نظر باشد در این رابطه آشتی میان سنت و مدرنیسم را ضروری می داند.

شأن قاضی و قضاوت و مختصات عدلیه را ترسیم کرده و در نطقی در مجلس می گوید: راجع به مسئله قضاوت و حکومت، قانون اساسی به ما فرموده: مرجع تظلمات عمومی وزارت عدلیه است. در این سیاست جدید (نظام نوین سیاسی) دو چیز باید محفوظ بماند. یکی ماهیت مطالب، یکی کیفیت جریان آن مطالب. اما ماهیت مسائل حقوقی و جزایی، همان است که در قانون اسلام هست و امکان ندارد بقدر یک خشخاش از آن کم و زیاد بشود.

اما راجع به کیفیت اجرای آنها (آیین دادرسی) وضعیت دنیا ما را متنبه کرد که کیفیت اجرا و طرز اداره باید به وضع سایر نقاط دنیا باشد، که مردم بگویند ما هم داخل در تمدن شدیم. البته باید کیفیت جریان اداره را مثل دنیا و بلکه اکمل کنیم. در اسلام هم این ترتیبات بوده: دفتر بوده، دوسیه(پرونده) بوده حتی در زمان خلفای ما نیز اگر قاضی تغییر می کرده قاضی جدید رجوع به دوسیه می کرده هم ثبات بوده و هم ظباط بوده، هم شکایت از قاضی داشته اند...

چنانکه عرض کردم باید برای اجرای قوانین قضایی ماهیت را از قواعد مذهبی خودمان اخذ کنیم و کیفیت اجرایش را از قوانین کلیه عالم. از منظر او آیین دادرسی را یکطرفه نمی توان به پیش برد بلکه باید حقوق دانان و مجتهدین با مساعی مشترک سامان کار را فراهم نمایند. روحش شاد و یاد و نامش جاودانه باد.

معاون پارلمانی دانشگاه آزاد اسلامی

حجت الاسلام علی عسکری 


نام:
ایمیل:
* نظر: